تخریب محیط زیست با انباشت زباله ها چه کسی پاسخگوست؟!

                                                                          میربابک منزوی
      کارشناس ارشد محیط زیست  
                 آلودگی سواحل دانشگاه تهران 

برای بررسی تاثیر زباله بر محیط زیست ابتدا باید تعریف محیط زیست را بدانیم. محیط زیست به مجموعه‌ای از عوامل طبیعی و انسانی شامل آب، هوا، خاک، گیاهان،حیوانات و سایر موجودات زنده گفته می‌شود که در کنار هم اکوسیستمی پویا و منسجم را تشکیل می‌دهند. این اکوسیستم تأثیر مستقیمی بر کیفیت زندگی انسان‌ها دارد و از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است. آلودگی محیط زیست تأثیرات جدی بر سلامت انسان‌ها دارد.
آلودگی آب، هوا و خاک می‌تواند باعث بروز بیماری‌هایی نظیر آسم، بیماری‌های گوارشی و حتی سرطان شود.
مدیریت نامناسب زباله‌ها نیز از عوامل اصلی تخریب محیط زیست است و آلودگی آن است که به طور مستقیم و غیرمستقیم سلامت عمومی را تهدید می‌کند.
با توجه به جمعیت ۵۴۰۰۰ نفره شهرستان شفت و تولید روزانه ۴۵۶۰۰ کیلوگرم زباله (بر اساس سرانه ۹۰۰ گرم در شهرها و ۷۰۰ گرم در روستاها)، در مقام‌ مقایسه میزان زباله تولیدشده، بالاتر از استانداردهای بسیاری از مناطق مشابه است. بر اساس اطلاعات موجود متوسط سرانه تولید زباله در شهرهای کشور ۷۶۰ گرم و در روستاها ۴۸۵ گرم است. تولید سرانه شهرهای شهرستان شفت با تولید سرانه حداکثری که در شهرهای تهران و رشت و ساری است برابری می کند.
به نظر می رسد که موقعیت توریستی شهرستان شفت که علاوه بر توریستهای دیگر استانهای ایران پذیرای توریستهای خود استان گیلان نیز است تاثیر به سزائی در تولید این مقدار از زباله را باعث شده باشد.
همچنین است جمعیت سیال شهرستان شفت که اگرچه آماری در این زمینه موجود نیست اما مقدار قابل توجه آن و تفاوت جمعیت روز با شب این شهرستان علی الخصوص خود شهر شفت، چشمگیر است.عدم مدیریت صحیح این زباله‌ها می‌تواند منجر به تخریب خاک،آلودگی آب‌های سطحی و زیر زمینی و مشکلات زیست‌محیطی گسترده شود.
یکی از مشکلات اساسی مدیریت زباله دراستان گیلان از جمله شهرستان شفت، نشت شیرابه زباله‌ها به آب‌های سطحی و زیر زمینی است. شیرابه، مایعی سرشار از مواد مغذی و آلاینده های گوناگون مانند فلزات سنگین نیتریت ها و نیترات ها و مواد سمی و انواع پاتوژنها (بیماری زا) و
میکرو ارگانیسمها است که در صورت عدم جمع‌آوری و تصفیه صحیح، منابع آب را آلوده کرده، سلامت انسان‌ها و زیست‌بوم را به خطر می‌اندازد. آلودگی آب‌ها به دلیل نشت شیرابه می‌تواند باعث بروز انواع بیماری‌های گوارشی، پوستی و دیگر مشکلات بهداشتی شود.
انواع بیماریهای گوارشی نظیر اسهال و استفراغ و عفونتهای روده ای شایع در شهرستان میتواندناشی از همین مشکل باشد. همچنین حساسیتهای پوستی و تحریکات چشمی و پوستی و همچنین مشکلات تنفسی ناشی از بخارات شیرابه ها نیز می تواند منبعث از شیرابه های نفوذ کرده در آب و خاک و هوا باشد.چند سالی است که تاثیر فلزات سنگین مانند کادمیم و جیوه بر غشاء مغزی کودکان نیز به ثبت رسیده است.
در شهرستان شفت، بیماری‌هایی همچون بیماری‌های گوارشی ناشی از آب آلوده و مشکلات تنفسی ناشی از آلودگی هوا و تجمع زباله مشاهده می‌شود. ارتباط مستقیم بین میزان بالای بیماری‌ها و مدیریت نادرست زباله‌ها نیازمند بررسی علمی دقیق است، اما شواهد موجود نشان می‌دهد که عوامل آلوده‌ کننده محیط زیست می‌توانند محرک اصلی بسیاری از این مشکلات باشند.
از دیگر تاثیرات زباله ها مشکل سگ های ولگرد است. زباله‌ها نقش مهمی در افزایش تعداد سگ‌های ولگرد در استان گیلان دارند. در اکثر مناطق استان(حتی شهرهای بزرگ) که مدیریت پسماند به درستی انجام نمی‌شود، زباله‌های غذایی و پسماندهای خوراکی به منبع غذایی آسان برای سگ‌های ولگرد تبدیل شده اند. این مسئله باعث می گردد تا مشکلات از قبیل افزایش جمعیت
سگ‌های ولگرد با دسترسی آسان به زباله‌های غذایی و افزایش زاد و ولد سگ‌ها، پخش زباله‌ها در محیط، آلودگی بیشتر،تجمع سگ‌های ولگرد و خطر انتقال بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوان، حضور تعداد زیاد سگ‌های ولگرد که باعث نگرانی وترس در میان مردم میکنند،خود نمایی کند.
البته مطالب اخیر در مورد حیوانات موذی مانند موشها نیز مصداق دارند.
نتیجه‌گیری
زباله‌ها و مدیریت ناکارآمد آنها یکی از چالش‌های اساسی محیط زیست و سلامت عمومی در شهرستان شفت محسوب می‌شوند. بهبود مدیریت زباله، جلوگیری از نفوذ شیرابه به منابع آبی و خاکها و افزایش آگاهی عمومی از جمله راهکارهای مؤثر در کاهش تأثیرات منفی زباله بر محیط زیست و سلامت جامعه است.
سرمایه‌گذاری در زیر ساخت‌های بازیافت و استفاده از فناوری‌های پیشرفته برای امحاء زباله و حذف شیرابه می‌تواند نقش مهمی در ارتقای کیفیت زندگی شهروندان داشته باشد.
مشخص گردیده که در جوامع امروزی مدیریت ساماندهی زباله ها باید یک مدیریت یکپارچه باشد. دراستان گیلان و به همین سیاق شهرستان شفت مدیریت یکپارچه و متولی مسئول وجود ندارد و هر یک از ارگانها و یا نهاد ها بنابر مسئولیتی که احساس میکنند و یا از سر استیصال تلاش میکنند تا بخشی از این مهم را بر دوش گیرند. اگرچه این تلاشها قابل قدر دانی است و سازماندهی یک مدیریت یکپارچه بعلت بکارگیری تمامی ظرفیتهای موجود و ترویج بازیافت و استفاده مجدد و نظارت و پاسخگوئی و برخورد علمی با پدیده زباله اعم از جمع آوری و بازیافت و تنظیم آمار کارآمد و روشن ساز می تواند علاوه بر کاهش هزینه ها به بهبود شرایط محیط زیست و بهداشت عمومی کمک کند و از این بابت حرکت به سمت توسعه پایدار هموار گردد.